Rusya’nın uzak doğusunda yer alan Kamçatka Yarımadası açıklarında bugün sabah saat 11:30 civarında 8,8 büyüklüğünde bir sarsıntı meydana geldi. Yerin yaklaşık 20 kilometre derinliğinde gerçekleşen bu sarsıntı, çağdaş tarihte kaydedilen en güçlü on sarsıntı ortasında yer aldı ve 2011 Japonya zelzelesinin akabinde dünyada ölçülen en büyük sarsıntı oldu.
Depremin merkez üssüne sırf 119 kilometre aradaki Petropavlovsk-Kamçatskiy kentinde binalarda hasar meydana geldi ve yaralanmalar bildirildi. Sarsıntının akabinde Rusya, Japonya ve Hawaii’de tsunami ihtarları yapılırken; Filipinler, Endonezya, Yeni Zelanda ve Peru üzere ülkelerde de tedbir emelli müşavere notları yayımlandı.
NEDEN BU KADAR BÜYÜK?
Kamçatka Yarımadası’nın çabucak açıklarında, Pasifik levhasının Ohotsk levhasının altına dalmakta olduğu Kuril-Kamçatka Çukuru yer alıyor. Bu cins levha sonlarında, levhalar birbirine nazaran daima hareket etse de ortalarındaki yüzey ekseriyetle sıkışıp kalır. Bu sıkışma sonucu biriken tansiyon, belli bir eşiği aştığında ani bir kırılmayla hür kalır, yani bir sarsıntı meydana gelir.
The Conversation’dan Laura Hood’un haberine nazaran, Kamçatka’daki levha hareket suratı, yılda yaklaşık 75 milimetreyle epeyce yüksek bir düzeyde. Bu da bölgedeki büyük sarsıntıların başka bölgelere kıyasla daha sık yaşanmasına neden oluyor. Örneğin, tıpkı bölgede 1952 yılında 9,0 büyüklüğünde diğer bir büyük zelzele meydana gelmişti.
Benzer biçimde, 2011 yılında Japonya’da meydana gelen 9,1 büyüklüğündeki Tohoku-Oki sarsıntısı ve 2004’te Endonezya’da yaşanan 9,3 büyüklüğündeki Sumatra-Andaman “Boks Günü” sarsıntısı de sığ derinliklerde başlayarak deniz tabanında büyük kaymalara yol açmış ve yıkıcı tsunamiler üretmişti.
ARTÇILAR VE TSUNAMİ TEHLİKESİ SÜRÜYOR
ABD Jeolojik Araştırma Kurumu’na (USGS) nazaran, sarsıntının üzerinden yalnızca altı saat geçmiş olmasına karşın, 5,0 büyüklüğünün üzerinde 35’ten fazla artçı sarsıntı kaydedildi. Bu büyüklükteki bir ana zelzelenin akabinde 7,5 büyüklüğüne varan artçıların meydana gelmesi muhtemel. Artçılar, vakit içerisinde şiddeti azalarak haftalar, hatta aylar boyunca sürebilir.
Depremin akabinde oluşan tsunami, Kamçatka kıyılarında, Kuril Adaları’nda ve Japonya’nın Hokkaido bölgesinde kıyılara ulaştı. Dalgaların önümüzdeki saatlerde Pasifik boyunca yayılması ve Hawaii, Şili, Peru üzere uzak kıyılara ulaşması bekleniyor. Bilim insanları tsunami modellerini güncellemeye devam ederken, lokal yetkililer halka gerekli ikazları yapıyor.
ÖNEMLİ BİR ARAŞTIRMA KONUSU
Depremler bu büyüklükte nadiren meydana gelir, lakin tesirleri mahallî ve global ölçekte yıkıcı olabilir. Kamçatka’daki bu zelzele, sismologlar için değerli bir araştırma konusu olacak. Örneğin 20 Temmuz’da meydana gelen 7,4’lük zelzele olmak üzere, bilhassa son aylarda bölgede artan sismik hareketlilik bugünkü sarsıntının zamanlaması ve yeri açısından ipuçları verebilir.
Benzer risk altında olan ülkelerden biri de Yeni Zelanda. Ülkenin Kuzey Adası açıklarında yer alan Hikurangi bölgesi, potansiyel olarak 9 büyüklüğünde bir zelzele üretebilir. Tarihi kayıtlarda bu türlü bir olay bulunmasa da, jeolojik bilgiler bunun mümkün olduğunu gösteriyor.
Bugünkü Kamçatka zelzelesi, büyük bir sarsıntı riskinin hiçbir vakit büsbütün ortadan kalkmadığını hatırlatıyor. Bu nedenle, sarsıntı neslinde yaşayan herkesin ikazlara kulak vermesi, hazırlıklı olması ve güvenlik tedbirlerini ciddiye alması hayati kıymet taşıyor.
