Kalp hastalıkları ve inmeden sonra en çok insanın vefatına neden olan astım ve KOAH üzere kronik teneffüs yolları hastalıklarına dair farkındalık eksikliği bu yıl da 6 Mayıs Dünya Astım Günü’nün en değerli gündem unsuru oldu.
Dünya genelinden sıhhat profesyonelleri ve uzmanlar, hükümetleri ve kurumları harekete geçmeye çağıran bildirilere imza atarken, birçok ülkeden korkutucu bir tabloya işaret eden yeni bilgiler geldi.
Uluslararası Teneffüs Dernekleri Forumu’nun aktardığı bu bilgilere nazaran her yıl 652 milyon kişi astım ve KOAH’a yakalanırken, 4,1 milyon kişi de bu nedenle hayatını kaybediyor.
Sadece KOAH’tan kaynaklanan global kümülatif ekonomik yükün 2050’ye kadar 40 trilyon dolara ulaşması bekleniyor.
KİMLER RİSK ALTINDA?
Astım, çoğunlukla çocukluk çağında başlayan, genetik ve çevresel faktörlerin tesirli olduğu, hava yollarını etkileyen iltihabi bir hastalık.
Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri’ne nazaran astımlı bir ebeveyne sahip çocukların astıma yakalanma mümkünlüğü 3 ila 6 kat daha fazla. Bu da astımın büyük ölçüde genetik olduğunu gösteriyor. Kimi çalışmalar astımın yüzde 60-80 oranında kalıtımsal olduğunu gösteriyor.
Astımın atopi (alerjik hastalıklara yakalanmaya genetik yatkınlık) ile de güçlü bir ilgisi var. Astımlı şahısların yaklaşık yüzde 80’inde bir çeşit alerjik hassaslık tespit ediliyor.
Ancak bebeklik periyodunda geçirilen viral enfeksiyonlar astım riskini artırıyor. Emsal biçimde CDC, obezite teşhisli şahıslarda astım riskinin yüzde 50 daha fazla olduğunu belirtiyor.
Öte yandan hava kirliliği ve tütün dumanına maruz kalmak da iki değerli çevresel faktör. Bilhassa azot dioksit gazına maruziyet ve kirli havadaki PM2.5 ölçeğinde parçacıklar astım riskini önemli oranda artırıyor. Dünya Sıhhat Örgütü (DSÖ), hava kirliliğinin her yıl 4 milyondan fazla erken vefata sebebiyet verdiğini ve astım semptomlarının kötüleşmesiyle kontaklı olduğunu belirtiyor. ABD Cerrahlar Genel Müdürlüğü’ne nazaran pasif içicilikten etkilenen çocuklarda da astım gelişme riski 1,5 ila 2 kat daha fazla.
Ayrıca sigara içenlerin yüzde 15-20’sinde KOAH ortaya çıkıyor. CDC’ye nazaran yüksek gelirli ülkelerde KOAH hadiselerinin yüzde 90 kadarından sigara kullanımı sorumlu.
KOAH, temel olarak uzun müddetli tahriş edici hususlara maruz kalmanın neden olduğu, hava akımını geri dönüşsüz biçimde sınırlayan ilerleyici bir rahatsızlık.
ECZANELERİN YÜZDE 30’UNDA İLAÇ VAR
Uzmanlar bu yılki Dünya Astım Günü temasını, “inhalasyon tedavilerine erişim” olarak belirledi. Astım ilaçlarına ekseriyetle ağız yahut burun yoluyla solunarak alınması sebebiyle “inhalasyon tedavisi” ismi veriliyor. Tedavi seçenekleri ortasında bronkodilatörler ve kortikosteroidler var.
Üstelik bilimsel araştırmalar, bu tedavilerinin semptomları azalttığını, hayat kalitesini güzelleştirdiğini ve vefatları önlediğini gösteriyor. Yeniden de birçok düşük ve orta gelirli ülkede erişim halen yetersiz.
Saygın tıp dergisi The Lancet’te yayınlanan yakın tarihli bir araştırma, astım tedavisi için kullanılan inhaler biçimindeki kortikosteroidlerin dünya genelinde eczanelerin yalnızca yüzde 30’unda ve hastanelerin de yüzde 36’sında mevcut ve uygun fiyatlı olduğunu ortaya koydu. Hem astım hem KOAH için kullanılan inhalerler ise eczanelerin yüzde 11’inden azında ve hastanelerin de yalnızca yüzde 5’inde mevcut.
Sağlık otoriteleri bu tipten ilaçlara erişimin en az yüzde 80 olduğunu belirtiyor. Lakin hem KOAH hem astımda tesirli inhalerler için kelam konusu çalışmaya dahil edilebilen ülkelerin hiçbirinde bu maksada ulaşılamadı. Öteki ilaçlar için de oranlar yüzde 30 ve yüzde 60 ortasında değişiyor.
55 YAŞINDAKİ TÜRK BAYAN, TECRÜBELERİNİ DÜNYAYLA PAYLAŞTI
6 Mayıs için farkındalık oluşturmak isteyen Global Astım Ağı (GAN), bu yıl dünyanın dört bir yanında astımla yaşayan insanların öykülerinden oluşan ilgi cazip bir rapor yayınladı.
“Küresel Astım Raporu 2025: Hasta Hikayeleri” başlıklı çalışmada bir Türk de yer alıyor. İsmi “Hatice” olarak açıklanan 65 yaşındaki astım hastası, çocukluğunda geçirdiği şiddetli kızamık nedeniyle teneffüs dertleri yaşamaya başladığını tabir etti.
Hatice, “Ev dışındayken inhaler kullanmaktan utanıyordum ve etrafımdaki kimi beşerler bu ilaçların bağımlılık yaptığını sav ediyordu.
Ancak semptomlarım vakitle kötüleştikçe ve hekimimin tavsiyesiyle ilaçlarımı daha sistemli kullanmaya başladım” dedi. Semptomlarının berbatlaşması üzerine tedavisine uymaya başladığını lisana getiren Hatice, şöyle ekledi:
“Sonuç olarak semptomlarım daha yönetilebilir hale geldi. Her geçen gün daha güzel hissediyorum.
Astım inhalerleri, DSÖ’nün temel ilaçlar listesinde yer alıyor. Örgüt yakın vakitte kronik teneffüs yolu hastalıkları için birinci kere bir özel temsilci atayarak Pace Üniversitesi’nden José Luis Castro’yu görevlendirdi.
Castro, Dünya Astım Günü hasebiyle yayınlanan basın açıklamasında, “İlaçlara eşit erişimi önceliklendirerek ve birincil sıhhat sistemlerini güçlendirerek, ülkeler sırf maksatlarına ulaşmakla kalmaz, birebir vakitte değerli ekonomik ve toplumsal getirilerden de yararlanabilir” sözlerini kullandı.
“Astım hastalarının bakımının güzelleştirilmesi, daha güzel sıhhat sonuçları almamızı, eğitim performansımızın gelişmesini ve işgücü piyasasına iştirakin artmasını sağlar.”
