Rusya’da dünya tarihinin en büyük sarsıntılarından biri yaşandı, lakin 8.8 şidettindeki zelzele birçok kişinin korktuğu üzere yıkıcı bir tsunamiye yol açmadı.
Yerel saatle 11:25’te Rusya’nın doğusunda meydana gelen zelzele, Pasifik’teki kıyı şeridindeki nüfus için tasalara yol açtı.
Milyonlarca insan tahliye edilirken, akıllara 2004’te Hint Okyanusu’nda yaşanan yıkıcı tsunami ve 2011’de Japonya’da yaşanan misal büyüklükteki zelzeleler geldi.
Ancak bugün yaşanan tsunami, bir ölçü hasara yol açsa da şiddeti çok daha az oldu.
Peki sarsıntı ve tsunamiye ne sebep oldu ve neden birinci korkulduğu kadar makus olmadı?
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), zelzelenin merkez üssünün yer yüzeyinin yaklaşık 20 kilometre altında olduğunu açıkladı. Derinliği nedeniyle deniz tabanında değerli bir yer değiştirme oluştuğu düşünülse de, tsunami dalgaları kıyılarda sadece 4 metreye kadar yükseldi. Bu dalgalar, geçmişte onlarca metreye ulaşan tsunamilerle kıyaslandığında nispeten hafif kaldı.
SARSINTILARIN YÜZDE 80’İ PASİFİK ATEŞ ÇEMBERİNDE
Kamçatka Yarımadası ücra bir yer olmasına karşın, burada meydana gelen çok sayıda sarsıntı ve volkan nedeniyle “Pasifik Ateş Çemberi” olarak isimlendiriliyor.
“Pasifik Ateş Çemberi”, Pasifik Okyanusu’nun etrafında uzanan levhalardan oluşuyor, İngiliz Jeoloji Araştırmaları Kurumu’na nazaran, dünyadaki zelzelelerin yüzde 80’i bu halka üzerinde meydana geliyor.
Yarımadanın açıklarında, Pasifik levhası yılda yaklaşık 8 cm (3 inç) süratle kuzeybatıya yanlışsız hareket ediyor; bu, tırnaklarınızın uzama suratının sadece iki katı, lakin tektonik standartlara nazaran süratli.
Burada Okhotsk mikro plakası ismi verilen daha küçük bir plaka ile temas eder.
Pasifik levhası okyanusaldır, yani ağır kayalara sahiptir ve daha az ağır olan mikro levhanın altına batmak ister.
Pasifik levhası Dünya’nın merkezine gerçek battıkça ısınır ve erimeye başlar, böylelikle fiilen yok olur.
Ancak bu süreç her vakit sıkıntısız ilerlemez. Birden fazla vakit plakalar birbirlerinin yanından geçerken sıkışabilir ve üstteki plaka aşağı hakikat sürüklenebilir.
NEDEN BÜYÜK BİR TSUNAMİ YAŞANMADI?
Deprem sonrası okyanus tabanında yaşanan ani yer değiştirme, deniz suyunu da hareket ettirerek tsunami dalgalarının oluşmasına yol açıyor.
Derin sularda saatte 800 kilometreye kadar ulaşabilen bu dalgalar, kıyıya yaklaştıkça suratını kaybediyor. Karaya gerçek ilerledikçe yavaşlayan dalgalar, yükselerek tesirli bir su duvarına dönüşebiliyor. Fakat bu her vakit yıkıcı sonuçlar doğurmuyor.
Rusya’nın doğu kıyılarında ölçülen tsunami dalgalarının yüksekliğinin 4 metreye kadar çıktığı açıklandı. 2004’te Hint Okyanusu’nda yahut 2011’de Japonya’da yaşanan tsunamilerdeki üzere onlarca metreye ulaşmadı.
Southampton Üniversitesi’nden tektonik profesörü Lisa McNeill’e nazaran, tsunami dalgalarının yüksekliği yalnızca zelzelenin şiddetiyle değil, deniz tabanının yapısı ve kıyıların biçimiyle de yakından ilgili. Kıyının yapısı ve bölgedeki nüfus yoğunluğu da dalganın tesirini belirleyen kıymetli ögeler ortasında yer alıyor.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun birinci datalarına nazaran, zelzelenin merkez üssü yerin yaklaşık 20 kilometre altında gerçekleşti. Bu derinlik, olağanda daha büyük tsunami dalgalarına yol açabilecek bir potansiyel taşısa da, uzmanlar olayın çabucak akabinde kesin tesirleri değerlendirmenin sıkıntı olduğunu söyledi.
University College London’dan Dr. Stephen Hicks ise tsunami modellerinin, sarsıntının derinliği konusunda temkinli kestirimlerde bulunmuş olabileceğini belirtti. Hicks, “Eğer sarsıntı daha derinde meydana geldiyse, bu tsunami dalgalarının büyüklüğünü kıymetli ölçüde azaltmış olabilir” sözlerini kullandı.
ERKEN İKAZ SİSTEMİ
Bir öbür kıymetli öge ise erken ihtar sistemlerinin gelişmiş olması.
Pasifik bölgesinde sık sık sarsıntı meydana gelmesi nedeniyle birçok ülkede halka tahliye ihtarları göndere tsunami merkezleri bulunmakta.
2004’teki Noel tsunamisi sırasında bu türlü bir sistem yoktu; bu da birçok insanın tahliye için vaktinin olmamasına neden oldu.
Hint Okyanusu’nda 14 ülkede 230 binden fazla kişi hayatını kaybetti.
2004’teki felaketten bu yana geliştirilen erken ihtar sistemleri sayesinde, bölge halkına süratli tahliye ikazları yapılabildi. Bu da mümkün can kayıplarını en aza indirdi. Şimdi önemli bir sıhhat ya da altyapı kaybı bildirilmiş değil.
Bilim insanları, sarsıntının akabinde bölgede artçı sarsıntıların devam edebileceğini belirtiyor. Rusya Bilimler Akademisi’ne bağlı Jeofizik Araştırma Servisi (GS RAS), önümüzdeki haftalarda Kamçatka etrafında artçıların sürmesini bekliyor ve bölgede sismik hareketliliğin dikkatle izleneceğini duyurdu.
